ექსპერტებმა და საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტებმა განიხილეს ძალთა მსოფლიო ბალანსის ცვლილების ფონზე საქართველოს საგარეო პოლიტიკური რისკები და შესაძლებლობები, ასევე მეზობლებთან დიალოგისა და სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის პერსპექტივები
როგორ შეცვლის მსოფლიო პოლიტიკას უკრაინის კონფლიქტის შესაძლო დასრულება, რას ნიშნავს რუსეთისა და აშშ-ის დაახლოება და რა პერსპექტივები იხსნება საქართველოსთვის — აღნიშნული აქტუალური თემები მრგვალი მაგიდა „მსოფლიო პოლიტიკა და ვითარება უკრაინაში“ მონაწილეებმა განიხილეს. შეხვედრას, რომელიც გაზეთ „სვობოდნაია გრუზიას“ ორგანიზებით გაიმართა, გაზეთის მთავარი რედაქტორი ტატო ლასხიშვილი უძღვებოდა.
დისკუსიის მონაწილეებმა განიხილეს საერთაშორისო ურთიერთობებში მიმდინარე ცვლილებები, უკრაინის კონფლიქტის მოგვარების პერსპექტივები და საქართველოს ადგილი ახალ გეოპოლიტიკურ რეალობაში. განსაკუთრებული ყურადღება ექსპერტებმა რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობებს, სუვერენიტეტის შენარჩუნების საკითხებსა და ქვეყნის ეკონომიკურ შესაძლებლობებს დაუთმეს.
პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოქტორმა, პროფესორმა თამარ კიკნაძემ საერთო სურათი წარმოადგინა: მსოფლიო ახალი საერთაშორისო წესრიგის ჩამოყალიბების მტკივნეულ პროცესს განიცდის, რომლის ცენტრშიც უკრაინის კონფლიქტი აღმოჩნდა.
„ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, როდესაც მსოფლიო წესრიგი იცვლება, დიდი ომი გარდაუვალი ხდება. თუმცა, დღეს ვხედავთ, რომ ახალი წესრიგის ჩამოყალიბება პროქსი-სახელმწიფოს ხარჯზე ხდება. სამწუხაროდ, ეს სახელმწიფო უკრაინა აღმოჩნდა“, — განაცხადა კიკნაძემ.
მისი შეფასებით, 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომიც გლობალური დაპირისპირების ნაწილი იყო.
„ყოველთვის ვამბობდი, რომ 2008 წლის ომი ფიზიკურად რუსეთსა და საქართველოს შორის ომი იყო, მაგრამ არსებითად, ეს დასავლეთსა და რუსეთს შორის ომი გახლდათ. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც 2007 წელს მიუნხენის კონფერენციაზე პუტინმა რუსეთის ამბიციების შესახებ განაცხადა, რომ მას გლობალურ პოლიტიკაში მონაწილეობა სურდა“, — აღნიშნა პროფესორმა.
საერთაშორისო საკითხების ექსპერტი ვასო კაპანაძეც უკრაინის კონფლიქტს ცივილიზაციურ კონტექსტში განიხილავს და სამუელ ჰანტინგტონის ცივილიზაციათა შეჯახების კონცეფციას ეყრდნობა.
„ჩვენ საკმაოდ საინტერესო და უჩვეულო ვითარებაში აღმოვჩნდით. ეს ყველაფერი მსოფლიოში ცივილიზაციური კონფლიქტის ფონზე ხდება, რომლის შესახებაც თავის დროზე სამუელ ჰანტინგტონი წერდა. უკრაინის კონფლიქტი კი ამ სერიოზული, ცივილიზაციური ხასიათის დაპირისპირების გამოვლინებაა“, — აღნიშნა მან.
ვაშინგტონი და მოსკოვი
დისკუსიის ერთ-ერთი მთავარი თემა რუსეთისა და აშშ-ის ურთიერთობებში მიმდინარე ცვლილებები იყო. კიკნაძის აზრით, მიმდინარე პროცესები აშშ-ის ჰეგემონიის შესუსტებასა და ვაშინგტონის საგარეო პოლიტიკური პრიორიტეტების გადახედვის აუცილებლობას უკავშირდება.
„ამჟამად შეერთებული შტატები დაღმავალ ციკლში იმყოფება, ამიტომ მსოფლიო წესრიგი იცვლება. ტრამპი კრიზისების მართვის მენეჯერის როლს ასრულებს. თუმცა, ერთი რამ უდავოა: თუ კისინჯერის გეოპოლიტიკური სამკუთხედის კონცეფციას მივმართავთ, აშშ-ს არ შეუძლია ერთდროულად დაუპირისპირდეს ჩინეთსაც და რუსეთსაც. ამიტომ ყოველთვის ვამბობდი, რომ ამერიკა-რუსეთის ურთიერთობების დათბობას უნდა ველოდოთ“, — განმარტა პოლიტოლოგმა.
ვასო კაპანაძემაც აღნიშნა ვაშინგტონის პოზიციის ცვლილება მოსკოვისა და კიევის მიმართ.
„ბოლო კვირების განმავლობაში განსაკუთრებით ნათლად დავინახეთ აშშ-სა და რუსეთს შორის ურთიერთობებში აშკარა წინსვლა და, პირიქით, აშშ-სა და უკრაინას შორის ურთიერთობებში უკუსვლა“, — აღნიშნა ექსპერტმა.
მისი აზრით, დონალდ ტრამპის ვოლოდიმირ ზელენსკის მიმართ განცხადებებმა რთულ მდგომარეობაში ჩააყენა ქართველი პოლიტიკოსები და ექსპერტები, რომლებიც მანამდე უკრაინის პრეზიდენტს უჭერდნენ მხარს.
ამასთან, კაპანაძემ არ გამორიცხა კონფლიქტის მალე დასრულების შესაძლებლობა. თუმცა, ხაზი გაუსვა არსებით განსხვავებას სრულფასოვან სამშვიდობო შეთანხმებასა და საბრძოლო მოქმედებების გაყინვას შორის.
პრიმაკოვის სახელობის ქართულ-რუსული საზოგადოებრივი ცენტრის დირექტორმა დიმიტრი ლორთქიფანიძემაც აღნიშნა კონფლიქტის შესაძლო მოგვარების ნიშნები.
„ვფიქრობ, უკვე გაჩნდა გარკვეული ნიშნები იმისა, რომ უკრაინის კონფლიქტის დასრულებისკენ მოძრაობა დაიწყო. ამას მთელი რიგი გარემოებები მოწმობს, მათ შორის - რუსეთ-ამერიკის ურთიერთობების დათბობის შესაძლო ტენდენცია“, — აღნიშნა ექსპერტმა.
მისი შეფასებით, კონფლიქტი შესაძლოა საბრძოლო შეხების არსებულ ხაზზე გაიყინოს, ხოლო მოვლენების შემდგომი განვითარება დიდწილად მოლაპარაკებების პროცესზე იქნება დამოკიდებული.
საქართველო, როგორც ბუფერული სახელმწიფო: დიდ სახელმწიფოებს შორის
დისკუსიაში განსაკუთრებული ადგილი საქართველოს გეოპოლიტიკური მდგომარეობის საკითხმა დაიკავა. თამარ კიკნაძემ შეახსენა მონაწილეებს, რომ ძალაუფლების ძირითად ცენტრებს შორის მდებარე პატარა სახელმწიფოები გლობალური ცვლილებების პერიოდში განსაკუთრებით მოწყვლადი არიან.
„ჩვენ ბუფერული სახელმწიფო ვართ, პატარა ბუფერული სახელმწიფო. ასეთი სახელმწიფოების ბედი ზოგჯერ ძალიან ტრაგიკულია. ისინი ხან ქრებიან, ხან ისევ ჩნდებიან. თუ გონივრულად არ ვიმოქმედებთ, ჩვენც შეიძლება, გავქრეთ“, — განაცხადა პროფესორმა.
ამ კონტექსტში მან საქართველოს ხელისუფლების გადაწყვეტილება, არ ჩართულიყო უკრაინის კონფლიქტში, დადებითად შეაფასა.
„ჩვენი ძალიან მწარე გამოცდილების ფონზე, პირველად ვიმოქმედეთ პრაგმატულად და არ ჩავერიეთ ომში, რომელშიც, შესაძლოა, ე.წ. საზარბაზნე ხორცის როლი გვეთამაშა“, — ხაზგასმით აღნიშნა კიკნაძემ.
პოლიტიკური ანალიტიკოსის, მაია ნიკოლეიშვილის აზრით, ისტორიული, კულტურული და რელიგიური იდენტობა საქართველოს სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნების უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად რჩება.
რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები: პირდაპირი დიალოგის დრო
მრგვალი მაგიდის ერთ-ერთი მთავარი თემა გახდა რუსეთთან ურთიერთობის საკითხებში გიორგი ზურაბაშვილის საქართველოს პრემიერ-მინისტრის სპეციალურ წარმომადგენლად დანიშვნა.
დიმიტრი ლორთქიფანიძემ ეს გადაწყვეტილება ბოლო წლების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მოვლენად შეაფასა და ხაზი გაუსვა იმას, რომ დიპლომატიური ჩიხიდან გამოსვლა ჰუმანიტარული საკითხებით უნდა დაიწყოს.
„როდესაც დიპლომატია ჩიხში შედის, ბუნებრივია, საჭიროა გამოსავლის ძიება და ამისთვის პირველი ნაბიჯების გადადგმა. სწორედ ეს პირველი ნაბიჯი გულისხმობს ჰუმანიტარულ განზომილებას. არა პოლიტიკურს, არა დიპლომატიურს, არამედ ჰუმანიტარულს“, — განაცხადა ლორთქიფანიძემ.
ვასო კაპანაძემაც დადებითად შეაფასა ახალი სპეცწარმომადგენლის დანიშვნა. მან ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ ეს თანამდებობა რამდენიმე თვის განმავლობაში ვაკანტური იყო. მისი აზრით, მოსკოვთან კონტაქტების გააქტიურება აუცილებელია, როგორც ტერიტორიული საკითხების მოსაგვარებლად, ისე ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარებისთვის.
მაია ნიკოლეიშვილი გამოვიდა რუსეთთან, გარე მურვეობის გარეშე, პირდაპირი დიალოგის აღდგენის ინიციატივით.
„ევროპა გვთავაზობდა რუსეთთან ურთიერთობას მფარველების მეშვეობით. ანუ ჩვენ ობიექტი ვიყავით. შესაძლოა, ახლა შეერთებული შტატები შეეცადოს, შუამავლის როლი იკისროს. შუამავალი, რა თქმა უნდა, უკეთესია, რადგან ამ შემთხვევაში, ქვეყანა უკვე სუბიექტი ხდება. მაგრამ ვფიქრობ, ჩვენ გვაქვს რესურსი, რომ რუს პოლიტიკოსებს პირისპირ ვესაუბროთ“, — აღნიშნა მან.
ანალიტიკოსის რწმენით, საქართველომ რუსოფობიური განწყობები უნდა დაძლიოს და აღადგინოს რუსეთთან ჰუმანიტარული, ხოლო შემდგომ — დიპლომატიური ურთიერთობები.
ეკონომიკური დერეფნები და სავაჭრო შეზღუდვები
დისკუსიის მონაწილეებმა ცალკე განიხილეს რუსეთ-საქართველოს თანამშრომლობის პრაქტიკული პერსპექტივები.
დიმიტრი ლორთქიფანიძემ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სატრანზიტო შესაძლებლობებზე, შუა და სამხრეთის დერეფნების განვითარებასა და რეგიონში სატრანსპორტო კომუნიკაციების განბლოკვის პერსპექტივებზე. მან მხარი დაუჭირა საქართველოს დაბრუნებას, რეგიონული ფორმატის „3+3“ განხილვაში.
„თუ დავსვამთ კითხვას, მიზანშეწონილია თუ არა საქართველოსთვის ფორმატ „3+3“-ში დაბრუნება და მასში აქტიური მონაწილეობა, პასუხი ერთმნიშვნელოვანია: დიახ. და არა იმიტომ, რომ ეს ვინმესთვის პოლიტიკურ რიტორიკულ დონეზეა ხელსაყრელი, არამედ იმიტომ, რომ ეკონომიკური მაჩვენებლები საქართველოს ეკონომიკის განვითარების შესაძლებლობების სრულიად დასაბუთებულ სურათს გვაძლევს“, — განაცხადა ლორთქიფანიძემ.
მან ასევე აღნიშნა შავი ზღვის პორტების მნიშვნელობა, მათ შორის ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის მშენებლობის პერსპექტივა.
საერთაშორისო საკითხების ჟურნალისტმა გიორგი ჯაბიშვილმა ყურადღება რუსეთთან სავაჭრო-ეკონომიკურ კავშირებზე გაამახვილა, რომლებიც, მისი აზრით, გლობალური პოლიტიკური ვითარების მიუხედავად, უნდა განვითარდეს.
„ამ გლობალური დაპირისპირების პირობებში მკაფიოდ უნდა გვესმოდეს, რომ ჩვენთვის მნიშვნელოვანია სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების დამყარება და გაუმჯობესება ჩვენს მთავარ პარტნიორსა და მეზობელთან — რუსეთის ფედერაციასთან“, — ხაზგასმით აღნიშნა მან.
ჟურნალისტმა განსაკუთრებული ყურადღება ცალკეული ქართული კომპანიების პროდუქციაზე დაწესებულ ბოლო შეზღუდვებს დაუთმო.
ჯაბიშვილმა გაიხსენა პარტია „სოლიდარობა მშვიდობისთვის“ ლიდერის, მამუკა ფიფიას განცხადებები, რომლის მტკიცებითაც, რუსეთში მომუშავე ქართული ბიზნესის ზოგიერთი წარმომადგენელი საქართველოში რადიკალურ ოპოზიციას აფინანსებდა.
ამასთან, მან აღნიშნა, რომ მისი შეფასებით, შეზღუდვები არც ქართველი ხალხის და არც მთლიანად ქვეყნის წინააღმდეგაა მიმართული.
ჯაბიშვილმა კარგი ამბავიც გააზიარა და მოსკოვში ფონდის „რუსებისა და ქართველების ერთობა“ პრეზენტაცია დააანონსა. ფონდი ექსპერტების, ბიზნესისა და დიპლომატიური წრეების წარმომადგენლების გაერთიანებას ისახავს მიზნად.
„ეს იქნება არა უბრალოდ საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, არამედ მძლავრი სტრატეგიული პლატფორმა, რომელიც გააერთიანებს ექსპერტებს, ბიზნესის ლიდერებსა და დიპლომატებს“, — აღნიშნა მან.
დისკუსიის მონაწილეთა შეფასებით, ძალთა მსოფლიო ბალანსის ცვლილებას საქართველოსთვის სერიოზული რისკები მოაქვს და, ამავდროულად, ახალ შესაძლებლობებსაც ქმნის. მათი რეალიზება დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად შეძლებს ქვეყანა საგარეო პოლიტიკაში დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას, ეკონომიკური კავშირების განვითარებას და მეზობლებთან ურთიერთობებში დაგროვილი პრობლემების გადაჭრის გზების მოძიებას.
