დათო გამცემლიძე - მიშას "ბულდოზერი ანუ თამაში -„ყველანი ხომ მაინც მიშას ხალხი არიან“ დასრულდა

მიხეილ სააკაშვილისა და ნიკა მელიას ეპისტოლარული „გადაძახილ-გადმოძახილი“ რუსთავის ციხის სამარტოო საკნებიდან უკვე ჩვეულ პოლიტიკურ პოლემიკას გასცდა და მნიშვნელოვან მოვლენად იქცა.

ისტორიული თვალსაზრისითაც კი.

საქმე მხოლოდ ორ პოლიტიკოსს შორის საჯარო უთანხმოებას არ ეხება. ეს ისტორია ბევრად უფრო ღრმა პროცესებზე მეტყველებს - იმაზე, თუ როგორ ყალიბდებოდა, იცვლებოდა და საბოლოოდ სადამდე მივიდა ურთიერთობა ადამიანებს შორის, რომლებიც წლების განმავლობაში ერთ პოლიტიკურ ბანაკს წარმოადგენდნენ.

სანამ ამ პროცესების მოკლე ანალიზს შემოგთავაზებთ, გთხოვთ, მოისმინოთ ჩანაწერი, რომელსაც აქვე ვურთავ. ჩვენი მსჯელობისთვის ის არსებით მნიშვნელობას ატარებს.

ხშირად ავიწყდებათ, რომ მიხეილ სააკაშვილისთვის პირადი შეურაცხყოფა თავისთავად არასოდეს ყოფილა მთავარი საკითხი. მთავარი ყოველთვის ის იყო, თუ რა გავლენას ახდენდა ეს ყველაფერი მის პოლიტიკურ პოზიციაზე, ავტორიტეტსა და საზოგადოებრივ აღქმაზე.

ამ მხრივ მისი პოლიტიკური ქცევა წლების განმავლობაში საკმაოდ თანმიმდევრული იყო.

გრეჩიხა მას საჯაროდ, მიტინგებზე აგინებდა და ამას განსაკუთრებული რეაგირება არ მოჰყოლია. თუმცა სხვა შემთხვევებში, როდესაც პირადი შეურაცხყოფა საჯარო და პოლიტიკურად რეზონანსული ხდებოდა, სააკაშვილის რეაქციაც მკვეთრად იცვლებოდა.

ხოლო ის ვიღაც თუ (!!) აცემინა (კაცმა რომ თქვას საცემი კი იყო მართლა ქალის ასეთი შეურაცხყოფისთვის-დ.) იმიტომ კი არ აცემინა, რომ სანდრას მიაყენა შეურაცხყოფა, არამედ იმიტომ, რომ გაზეთ „რეზონანსში“ გამოქვეყნებული ინტერვიუ, რომელსაც სულ მცირე წრე წაიკითხავდა, გიგა ბოკერიამ ტელე-ეთერში ქვეყანას „მოასხა“ ციტატებით.

ანუ სოციალურად აქტუალური გახადა და მიშას პირად ინტერესებს გასცდა - შეეხო პრეზიდენტის (არა პერსონალურად მიშას) პრესტიჟს და რენომეს ქვეყანაში, სადაც მასობრივი „მმაჩიზმო“ აღქმით „ამას რომ კაცი მოითმენს და შეარჩენს......“

აქვე არ შემიძლია არ გავიხსენო უბრალოდ ანეგდოტური პასუხი, რაც ნინო ბურჯანაძემ გასცა შესაბამის კითხვას: „...... მერედა სპეცდანს რას უგზავნიდა? ძმაკაცები არ ჰყავს? ვინმე ძმაკაცი მიეგზავნა დაააა......“

საქმე შეურაცხყოფაში კი არა, მის საზოგადოებრივ ეფექტში იყო.

სააკაშვილი კარგად აცნობიერებდა, რომ საქართველოში პოლიტიკური ლიდერის ავტორიტეტი ხშირად არა მხოლოდ რეალური ძალით, არამედ საზოგადოებრივი აღქმითაც განისაზღვრება. ამიტომ მისთვის მნიშვნელობა ჰქონდა არა იმას, თუ ვინ რას იტყოდა, არამედ იმას, თუ რა გავლენას მოახდენდა ეს ნათქვამი საზოგადოებრივ განწყობებზე.

ამ თვალსაზრისით ის ქართველთა მენტალობას საკმაოდ კარგად იცნობს. შეიძლება არა იმ სიღრმით, როგორც ამას ედუარდ შევარდნაძე ახერხებდა, თუმცა საკმარისად კარგად იმისთვის, რომ პოლიტიკური პროცესების მართვისას ეს ფაქტორი მუდმივად გაეთვალისწინებინა.

რისთვის სჭირდებოდა მიშას ნიკა მელია?

აქ ისტორიულ ექსკურსს ვერ ავცდებით.

2016 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ „ნაციონალური მოძრაობა“ ფაქტობრივად დაიშალა. თანაც ყველაზე მტკივნეული ფორმით. პარტიის ლიდერის, მიხეილ სააკაშვილის გადაწყვეტილებამ უკრაინის მოქალაქეობის მიღების შესახებ პარტიის შიგნით ღრმა განხეთქილება გამოიწვია. პარტიული ელიტის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა არ ისურვა საკუთარი პოლიტიკური მომავლის მთლიანად იმ ადამიანზე მიბმა, რომელმაც საქართველოს მოქალაქეობა დაკარგა და ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მოქმედებდა.

შედეგად, პარტია ორად გაიყო. საპარლამენტო ფრაქციის უმრავლესობა გამოეყო „ნაციონალურ მოძრაობას“ და შექმნა „ევროპული საქართველო“. თავად ენმ-ში მხოლოდ ოთხი დეპუტატი დარჩა.

სწორედ ამ ვითარებაში გამოჩნდა ნიკა მელიას მნიშვნელობა.

სააკაშვილს სჭირდებოდა ადამიანი, რომელიც კონფლიქტურ და აგრესიულ პოლიტიკურ გარემოში შეუპოვრად იმოქმედებდა როგორც „ევროპული საქართველოს“, ისე „ქართული ოცნების“ წინააღმდეგ. სჭირდებოდა ფიგურა, რომელიც არ მოერიდებოდა პირდაპირ დაპირისპირებას, ხმაურიან აქციებს, პოლიტიკურ შეტევებსა და ქუჩის პოლიტიკის იმ ფორმებს, რომლებსაც სხვა ლიდერები ხშირად ერიდებოდნენ.

ამ თვალსაზრისით ნიკა მელიამ დაკისრებული ფუნქცია ზედმიწევნით შეასრულა.

მისი აქტიურობა, კონფრონტაციული სტილი და მუდმივი შეტევა როგორც ყოფილ თანაპარტიელებზე, ისე ხელისუფლებაზე, სააკაშვილისთვის სასარგებლო პოლიტიკური ინსტრუმენტი აღმოჩნდა.

სწორედ ამიტომ ვუწოდებ მას „ბულდოზერს“.

ის იქცა პოლიტიკურ ძალად, რომელსაც რთული და ხშირად არაპოპულარული ამოცანების შესრულება ევალებოდა.

უნდა ითქვას, რომ ეს როლი მან საკმაოდ ეფექტურად შეასრულა.

იმდენად ეფექტურად, რომ 2020 წლის ბოლოს, გრიგოლ ვაშაძის წასვლის შემდეგ, თავად გახდა პარტიის თავმჯდომარე.

თუმცა სწორედ ამ ეტაპიდან დაიწყო ის პროცესი, რომელმაც საბოლოოდ დღევანდელ დაპირისპირებამდე მიიყვანა ორივე მხარე.

სააკაშვილმა თანდათან შეამჩნია, რომ „ბულდოზერი“ მხოლოდ მის მიერ განსაზღვრული მიმართულებით აღარ მოძრაობდა.

ნიკა მელია სულ უფრო ხშირად იღებდა დამოუკიდებელ გადაწყვეტილებებს. ის უკვე აღარ იყო მხოლოდ პარტიული ამოცანების შემსრულებელი. მას საკუთარი პოლიტიკური ხედვა, საკუთარი ინტერესები და საკუთარი სტრატეგია უყალიბდებოდა.

აქ საქმე კონკურენციაში არ ყოფილა.

ძნელია სერიოზულად ვილაპარაკოთ იმაზე, რომ მელია სააკაშვილს პოლიტიკური მასშტაბით ეჯიბრებოდა. ეს ორი განსხვავებული პოლიტიკური წონის ფიგურაა.

პრობლემა სხვა იყო.

სააკაშვილისთვის მიუღებელი გახდა ის, რომ მისი სახელით მოქმედი პარტიის თავმჯდომარე მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს თავად იღებდა და აღარ თვლიდა საჭიროდ, ყველა სტრატეგიული ნაბიჯი სააკაშვილთან შეეთანხმებინა.

სწორედ ამ მომენტიდან დაიწყო „ბულდოზერის“ ავტონომიური მოძრაობა.

მიშას დისტანცირებამ პარტიისგან შიგნით არაერთი მცდარი დასკვნა გააჩინა.

პარტიული ელიტის ნაწილმა ჩათვალა, რომ მისი უკმაყოფილების მთავარი მიზეზი მხოლოდ ის სატელეფონო ჩანაწერი იყო, რომელშიც დედის გინება ფიგურირებდა. თითქოს სწორედ ამ ეპიზოდმა განაპირობა სააკაშვილის უკანდახევა და პარტიული პროცესებისგან ჩამოშორება.

სინამდვილეში საქმე ბევრად ღრმად იყო.

პრობლემა არ ყოფილა კონკრეტული სიტყვა ან შეურაცხყოფა. პრობლემა იყო ის, რომ სააკაშვილი სულ უფრო მკაფიოდ ხედავდა: პარტიაში უკვე მიმდინარეობდა ძალაუფლების გადანაწილების პროცესი და მის მიერ შექმნილი პოლიტიკური რესურსი სხვების მიერ დამოუკიდებელი პოლიტიკური თამაშისთვის გამოიყენებოდა.

ნიკა მელიასთვის ამ ვითარების საჯაროდ აღიარება არ იყო ხელსაყრელი.

ის ვერ იტყოდა, რომ დაპირისპირების საფუძველი სწორედ პოლიტიკური ავტონომიის ზრდა იყო. ამიტომ შიდა კონფლიქტის მიზეზად თანდათან დავით კეზერაშვილის გავლენა გამოიკვეთა. დაიწყო საუბარი იმაზე, თითქოს პარტიაში მიმდინარე პროცესების მთავარი ინიციატორი სწორედ კეზერაშვილი იყო და არა შიდა პოლიტიკური ამბიციები.

ეს ვერსია ბევრისთვის მოსახერხებელი აღმოჩნდა.

მიშაზე პირდაპირი შეტევა იმ ეტაპზე არც მელიას აწყობდა და არც მის გარემოცვას. სააკაშვილის სახელი ჯერ კიდევ წარმოადგენდა მთავარ პოლიტიკურ კაპიტალს, რომლის დაკარგვაც ნებისმიერ ჯგუფს მძიმე ფასად დაუჯდებოდა.

გადამწყვეტი ცვლილება 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებმა მოიტანა.

სწორედ ამ არჩევნებმა პირველად აჩვენა, რომ „ორი ნიკას“ პოლიტიკური პროექტი დამოუკიდებელ ძალად ჩამოყალიბებას ცდილობდა და ამ პროცესში მნიშვნელოვან წარმატებასაც აღწევდა.

თუმცა ამ წარმატების ბუნება განსაკუთრებით საინტერესოა.

ჩემი დაკვირვებით, მათი შედეგის მნიშვნელოვანი ნაწილი განპირობებული იყო არა მხოლოდ ფინანსური რესურსებით, ორგანიზაციული შესაძლებლობებით ან კამპანიის ტექნოლოგიებით, არამედ ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი ფაქტორით - მიხეილ სააკაშვილის პოლიტიკური მემკვიდრეობით.

მარტივად რომ ვთქვათ, „ორი ნიკა“ მნიშვნელოვანწილად სარგებლობდა იმ ემოციური და პოლიტიკური კაპიტალით, რომელიც წლების განმავლობაში სააკაშვილის ირგვლივ დაგროვდა.

მე პირადად ვიცნობ ადამიანებს, რომლებმაც 2024 წლის არჩევნებზე სწორედ ამ ლოგიკით მისცეს ხმა მათ პოლიტიკურ ძალას:

„ხაბეიშვილი არ მომწონს, ბოკუჩავაც არ მომწონს, თუმცა ნიკა მელია ხომ მიშას თანამებრძოლია? მიშას მეგობარია. ჰოდა, თუ ორივე მხარე მიშასთან ასოცირდება, მე იმ გუნდს დავუჭერ მხარს, რომელიც უფრო სიმპათიურად მეჩვენება.“

სწორედ ეს იყო იმ პერიოდის მთავარი პოლიტიკური ფენომენი.

ამომრჩევლის მნიშვნელოვანი ნაწილი რეალურად არ აკეთებდა არჩევანს ორ დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ცენტრს შორის. ის არჩევანს აკეთებდა ერთი და იმავე პოლიტიკური მემკვიდრეობის სხვადასხვა წარმომადგენელს შორის.

ამიტომაც იყო ორივე მხარისთვის ხელსაყრელი ე.წ. ურთიერთთავდაუსხმელობის რეჟიმი.

სანამ არსებობდა შთაბეჭდილება, რომ ყველა კვლავ ერთ დიდ პოლიტიკურ ოჯახს ეკუთვნოდა, ამომრჩეველს შეეძლო თავისუფლად ემოძრავა ერთი ბანაკიდან მეორეში ისე, რომ საკუთარი პოლიტიკური იდენტობა არ შეეცვალა.

სწორედ ამიტომ, 2024 წლის არჩევნებამდე მკვეთრი გამიჯვნა არც ერთ მხარეს არ აწყობდა.

ასეთი გამიჯვნის შემთხვევაში ბევრი ამომრჩეველი იძულებული გახდებოდა პასუხი გაეცა კითხვაზე: სინამდვილეში ვის უჭერს მხარს - მიხეილ სააკაშვილს თუ უკვე დამოუკიდებელ პოლიტიკურ პროექტს?

და ეს კითხვა შესაძლოა „ორი ნიკას“ პოლიტიკური პროექტისთვის გაცილებით მძიმე აღმოჩენილიყო, ვიდრე მაშინ ჩანდა.

თვითონ სააკაშვილს ამ პროცესში აქტიური ჩარევა დიდხანს არ შეეძლო.

ერთი მხრივ, იგი საკუთარი ჯანმრთელობისა და გათავისუფლების საკითხებზე იყო კონცენტრირებული, მეორე მხრივ კი, შეგნებულად ცდილობდა ქართულ შიდაპოლიტიკურ პროცესებთან გარკვეული დისტანციის შენარჩუნებას. ყოველ შემთხვევაში, საჯაროდ სწორედ ასეთ შთაბეჭდილებას ტოვებდა.

თუმცა 2024 წლის არჩევნების შემდეგ ვითარება შეიცვალა.

სააკაშვილი კვლავ აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკურ დისკურსში და, როგორც ჩანს, საბოლოოდ გადაწყვიტა დაესრულებინა ის გაურკვეველი მდგომარეობა, რომელშიც წლების განმავლობაში არსებობდა ნარატივი: „ორივე ხომ მიშას მეგობარია“, „ორივე ხომ ერთი საქმისთვის იბრძვის“, „ორივე ხომ ერთი პოლიტიკური ოჯახის ნაწილია“.

ამ მდგომარეობიდან ყველაზე დიდ სარგებელს სწორედ ის პოლიტიკური ძალები იღებდნენ, რომლებიც სააკაშვილის ავტორიტეტით სარგებლობდნენ, თუმცა რეალურად დამოუკიდებელ პოლიტიკურ გზას ადგნენ.

სწორედ აქ გამოჩნდა სააკაშვილის პოლიტიკური გამოცდილება. მან პირდაპირი შეტევა არ დაიწყო.

არ უცდია პირველივე დღიდან ვინმესთვის „მოღალატე“ ან „გამყიდველი“ ეწოდებინა. არ უცდია საჯაროდ დაეწყო კონფლიქტი, რომელიც ბევრის თვალში პირად ანგარიშსწორებად აღიქმებოდა.

მან გაცილებით უფრო ეფექტური მეთოდი აირჩია. რამდენიმე საჯარო გზავნილით და რამდენიმე თითქოს უმნიშვნელო მინიშნებით ფაქტობრივად აიძულა ნიკა მელია, თავად გაემჟღავნებინა საკუთარი დამოკიდებულება.

და სწორედ აქ დაუშვა მელიამ, ჩემი აზრით, თავისი ყველაზე სერიოზული პოლიტიკური შეცდომა.

ემოციურმა რეაქციამ რაციონალური გათვლა ჩაანაცვლა.

საჯარო სივრცეში გაჩნდა ნიკა მელიას ბრალდებები, რომელთა დამტკიცებაც პრაქტიკულად შეუძლებელია: ხელისუფლებასთან გარიგება, ანტისახელმწიფოებრივი მოქმედება, პირადი ეჭვიანობა და სხვა მსგავსი შეფასებები.

ამ ტიპის ბრალდებები პოლიტიკაში მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როდესაც მათ უკან მყარი ფაქტობრივი საფუძველი დგას. წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი უფრო ბრალმდებლის პრობლემად იქცევა, ვიდრე ბრალდებულის.

სწორედ ეს მოხდა ამ შემთხვევაშიც.

სააკაშვილის მომხრე ამომრჩეველს მსგავსი ბრალდებების დაჯერება თითქმის შეუძლებელია, რადგან ისინი არა ფაქტებს, არამედ ინტერპრეტაციებს ეფუძნება.

შედეგად, პროცესი სრულიად საპირისპირო მიმართულებით ვითარდება.

იმის ნაცვლად, რომ სააკაშვილი აღმოჩენილიყო გამიჯვნის ინიციატორის როლში, ინიციატორის როლში თავად ნიკა მელია აღმოჩნდა.

მან თავად დახურა ის კარი, რომელიც წლების განმავლობაში ღიად იყო დატოვებული.

თავად თქვა ის, რასაც აქამდე ორივე მხარე ფრთხილად არიდებდა თავს.

და სწორედ ამ მომენტში დასრულდა პოლიტიკური თამაში, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში აგებული იყო ერთ ძალიან მნიშვნელოვან ფორმულაზე:

სხვათა შორის, ამ ფონზე განსაკუთრებით საინტერესოა ნიკა გვარამიას რეაქცია.

თუ მის განცხადებებს ყურადღებით წავიკითხავთ, ადვილი შესამჩნევია, რომ მან მაქსიმალურად სცადა კონფლიქტისგან დისტანცირება.

ფაქტობრივად, უარი თქვა ემოციურ ჩართვაზე და თავი აარიდა ისეთი პოზიციის დაფიქსირებას, რომელიც დაპირისპირებას კიდევ უფრო გაამწვავებდა.

ჩემი აზრით, ამის მიზეზი მარტივია.

გვარამია ბევრად უკეთ ხვდება, რა პოლიტიკურ ფასს გადაიხის ის პოლიტიკური სივრცე, რომელიც წლების განმავლობაში სააკაშვილის ელექტორალური რესურსით სარგებლობდა. მას ესმის, რომ ამ კონფლიქტის შემდეგ „ორივე ხომ მიშას მეგობარია“ ნარატივის შენარჩუნება უკვე შეუძლებელი გახდა.

და ალბათ სწორედ ამიტომაც აირჩია სიფრთხილე იქ, სადაც ნიკა მელიამ ემოცია აირჩია.

რადგან პოლიტიკაში ხშირად იმარჯვებს არა ის, ვინც ყველაზე ხმამაღლა ლაპარაკობს, არამედ ის, ვინც უკეთ ხვდება, რომელ მომენტში ჯობს საერთოდ გაჩუმდეს.

ორი საკნიდან დაწყებული ეს „გადაძახილ-გადმოძახილი“ ჩვეულებრივ პოლემიკაზე ბევრად უფრო მნიშვნელოვან მოვლენაა, რადგან პოლიტიკური გაურკვევლობის პერიოდი რეალურად დასრულდა.

ზოგჯერ რამდენიმე წერილი იმაზე მეტს გვიყვება პოლიტიკური პროცესების შესახებ, ვიდრე ათობით ინტერვიუ, ბრიფინგი და სატელევიზიო დებატი.

და ეს სწორედ ასეთი შემთხვევაა.

ავტორი: დათო გამცემლიძე

ნეიშენ ჯორჯია