სანამ პირველი ქვა დაიდება, უნდა დავსვათ მთავარი კითხვა - სინამდვილეში ვინ აშენებს Trump Tower Tbilisi-ს?

აპრილში The Trump Organization-მა კავკასიაში თავისი პირველი პროექტი წარადგინა — თბილისის ცენტრში დაგეგმილი 70-სართულიანი Trump Tower. დაახლოებით ორ მილიარდ დოლარად შეფასებული მრავალფუნქციური კომპლექსი, პარტნიორების თქმით, საქართველოში ყველაზე მაღალი შენობა უნდა გახდეს.

მაისში პროექტის ვიზუალიზაციებიც გამოქვეყნდა. Eric Trump კამერების წინ პოზირებდა, მის გვერდით კი იდგნენ საქართველოს ერთ-ერთი უმსხვილესი დეველოპერული კომპანიები - Archi Group და Biograpi Living - ასევე Trump Organization-ისა და ნიუ-იორკში დაფუძნებული Sapir Organization-ის წარმომადგენლები.

ხელისუფლებისთვის, რომელმაც ბოლო ორი წელი ვაშინგტონთან ურთიერთობის გაუარესების ფონზე გაატარა, ეს თითქმის იდეალური პოლიტიკური სურათი იყო.

თუმცა სწორედ ამიტომ ჩნდება მთავარი კითხვა: ვისი პროექტია სინამდვილეში ეს და რას ემსახურება?

საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია უკვე ქმნის სურათს, რომელიც სერიოზულ საზოგადოებრივ განხილვას საჭიროებს.

დავიწყოთ მიწით. Eurasianet-ისა და The Daily Beast-ის ინფორმაციით, საბურთალოზე მდებარე მიწის ნაკვეთი, სადაც Trump Tower Tbilisi უნდა აშენდეს, რეგისტრირებულია Cartu Foundation-ზე - ბიძინა ივანიშვილის საქველმოქმედო ფონდზე. შეგახსენებთ, რომ ბიძინა ივანიშვილი არის „ქართული ოცნების“ დამფუძნებელი და საპატიო თავმჯდომარე, რომელსაც ბევრი ქვეყნის არაფორმალურ მმართველად მიიჩნევს.

Georgian Business Media-ის მიერ ციტირებული საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, მიწა თავდაპირველად ივანიშვილთან დაკავშირებულ ოფშორულ კომპანიას - Limestone Finance International-ს ეკუთვნოდა, რომელმაც ის 2020 წელს კვლავ ივანიშვილთან დაკავშირებულ სხვა სტრუქტურას გადასცა.

სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აშშ-ის მიერ 2024 წლის 27 დეკემბერს სანქცირებული პირის გარემოცვასთან დაკავშირებულ მიწაზე შენდება დონალდ ტრამპის სახელობის ახალი ფლაგმანი კავკასიაში.

ახლა - პარტნიორები.

Archi Group დააარსა ილია წულაიამ, რომელიც წარსულში „ქართული ოცნების“ დეპუტატი იყო. The Daily Beast, Transparency International Georgia-ს 2019 წლის ანგარიშზე დაყრდნობით, წერს, რომ წულაიას კომპანიამ დაახლოებით 7.2 მილიონი დოლარის დაფინანსება მიიღო ივანიშვილთან დაკავშირებული თანაინვესტირების ფონდისგან. ამავე პერიოდში წულაია და მისი პარტნიორები მმართველ პარტიასა და ივანიშვილის მხარდაჭერილ საპრეზიდენტო კანდიდატს მნიშვნელოვან თანხებს სწირავდნენ.

გამოცემისვე ცნობით, Radio Free Europe/Radio Liberty-ზე დაყრდნობით, წულაიას სახელი მოხვდა იმ პირთა სიაში, რომლებიც ამერიკელმა კანონმდებლებმა სავარაუდო სანქციების კანდიდატებად განიხილეს. მიუხედავად ამისა, მის მიმართ სანქციები დღემდე არ დაწესებულა.

Biograpi Living meanwhile წარმოადგენს ჰოლდინგ INVIA Group-ის უძრავი ქონების მიმართულებას, რომლის თავმჯდომარეც სოსო ფხაკაძეა.

სწორედ ეს ადამიანები ქმნიან იმ ეკონომიკური სისტემის საყრდენს, რომელიც წლების განმავლობაში მმართველ პარტიასთან იყო ასოცირებული. ასეთ ფონზე ტრამპის ბრენდის დაკავშირება ივანიშვილის მიწაზე დაგეგმილ პროექტთან თავისთავად უკვე პოლიტიკურ მნიშვნელობას იძენს - მიუხედავად იმისა, რამდენად კომერციული შეიძლება იყოს მისი მიზნები.

ყურადღებას იმსახურებს ამერიკული მხარეც. Sapir Organization დააარსა თემურ საფირმა - საბჭოთა კავშირიდან ემიგრირებულმა ბიზნესმენმა, რომლის შესახებაც The Daily Beast FBI-ის დოკუმენტებზე დაყრდნობით წერდა, რომ 1990-იან წლებში მას ფულის გათეთრებისა და გამოძალვის საქმეებზე იძიებდნენ. ერთ-ერთ შიდა მემორანდუმში ის მოხსენიებული იყო, როგორც პირი, რომელიც შესაძლოა „რუსული ორგანიზებული დანაშაულის ფინანსურ ფრონტად“ მოქმედებდა.

საფირს ბრალი არასოდეს წაყენებია და სიცოცხლის ბოლომდე უარყოფდა კრიმინალურ კავშირებს. დღეს კომპანიას მისი შვილი, Alex Sapir ხელმძღვანელობს, რომელმაც The Wall Street Journal-თან განაცხადა, რომ თბილისის პროექტი მისი ოჯახის ისტორიულ სამშობლოში „მნიშვნელოვანი წვლილის შეტანის“ შესაძლებლობაა.

შემდეგ მოდის კონტექსტი, რომლის გახსენებაც პროექტის ავტორებს ნაკლებად სურთ.

სანამ თბილისში Trump Tower-ის პრეზენტაციები მიმდინარეობდა, ევროპარლამენტში კითხვები ისმებოდა ფოთთან მდებარე ყულევის ნავთობგადამამუშავებელ ინფრასტრუქტურაზე. Reuters-ისა და Eurasianet-ის ინფორმაციით, რუსულმა კომპანია Russneft-მა ყულევის ტერმინალში ათიათასობით ტონა Siberian Light ტიპის ნავთობი ჩაიტანა - პროდუქტი, რომელიც სანქციების პირობებში რუსეთის ფარგლებს გარეთ პრაქტიკულად არ უნდა მოხვედრილიყო.

2026 წლის იანვარში საქართველოს ნავთობპროდუქტების ექსპორტი დაახლოებით 3,300%-ით გაიზარდა. Transparency International Georgia, OCCRP და რუსული საგამოძიებო მედია Proekt სვამენ კითხვას: ხომ არ გამოიყენება ყულევი რუსული ნავთობის „გასათეთრებლად“ და ხომ არ უკავშირდება ეს ქსელი რუსეთის სპეცსამსახურებთან და „ქართულ ოცნებასთან“ დაახლოებულ პირებს?

რა თქმა უნდა, Trump Tower Tbilisi და ყულევის საქმე ერთი და იგივე ისტორია არ არის. თუმცა ორივე შემთხვევაში ფიგურირებენ ერთი და იმავე პოლიტიკური და ეკონომიკური წრის წარმომადგენლები.

ამ ფონზე მნიშვნელოვანია გავიხსენოთ თავად ვაშინგტონის დამოკიდებულებაც საქართველოს მიმართ.

თებერვალში აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი ჯი დეი ვენსი სამხრეთ კავკასიას ეწვია - ბაქოსა და ერევანში ჩავიდა, თბილისს კი გვერდი აუარა. RFE/RL-მა საქართველო აღწერა, როგორც ქვეყანა, რომელიც „ამერიკის რეგიონული დიპლომატიის მიღმა დარჩა“.

საქართველო ასევე არ მიიწვიეს პრეზიდენტ ტრამპის Peace Initiative-ში, სადაც მონაწილეობდნენ სომხეთი და აზერბაიჯანი. აშშ-ის ყოფილი ელჩი თბილისში, რობინ დანიგანი, აცხადებდა, რომ „ქართული ოცნების“ ლიდერების მიერ თეთრ სახლში გაგზავნილი წერილები „მუქარის შემცველი, შეურაცხმყოფელი და არასერიოზული“ იყო. მისი თქმით, ვაშინგტონი ურთიერთობების გაუმჯობესების წინაპირობად ანტიამერიკული რიტორიკის შეწყვეტას მიიჩნევდა.

სწორედ ამ დიპლომატიურ რეალობაში იწყება Trump Tower Tbilisi-ის პროექტი. ივანიშვილთან დაკავშირებულ მიწაზე გაფორმებული ლიცენზირების შეთანხმება ვერ ცვლის ვაშინგტონის პოლიტიკურ შეფასებას - ის მხოლოდ ტრამპის ოჯახის ბიზნესინტერესების გაფართოებას ნიშნავს საქართველოში.

არსებობს პრეცედენტიც.

2017 წელს Adam Davidson-მა The New Yorker-ში აღწერა, როგორ შენდებოდა Trump International Hotel & Tower Baku აზერბაიჯანში ტრანსპორტის მინისტრ Ziya Mammadov-ის ოჯახთან პარტნიორობით. ჟურნალისტები და ამერიკელი სენატორები ამ ქსელს ირანულ კომპანიებთან აკავშირებდნენ, რომლებსაც სავარაუდო კავშირი ჰქონდათ Islamic Revolutionary Guard Corps-თან.

პროექტი საბოლოოდ არ გაიხსნა. დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობამდე Trump Organization-მა შეწყვიტა როგორც ბაქოს, ისე ბათუმის Trump Tower-ის ლიცენზირების შეთანხმებები. ბათუმის დაუმთავრებელი პროექტი მოგვიანებით ივანიშვილის მიერ მხარდაჭერილ თანაინვესტირების ფონდს გადაეცა.

საინტერესოა კიდევ ერთი დეტალი: ბიზნესმენი გიორგი რამიშვილი, რომელმაც დონალდ ტრამპი პირველად ჩამოიყვანა საქართველოში 2012 წელს, ახალი თბილისის პროექტის პარტნიორებს შორის აღარ ჩანს. ბაქოს გამოცდილებისა და ბათუმის ჩავარდნის შემდეგ, ეს დისტანცირება შემთხვევითი აღარ გამოიყურება.

რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი არ ამტკიცებს რომელიმე აქ ნახსენები პირის დანაშაულს. მსხვილი დეველოპერული პროექტები ყოველთვის მოითხოვს მიწას, კაპიტალსა და პოლიტიკურ გავლენებს. გავლენიანი კავშირები თავისთავად უკანონო არ არის.

თუმცა ასეთი მასშტაბის პროექტისთვის, რომელიც დაკავშირებულია მოქმედი ამერიკელი პრეზიდენტის ოჯახის ბიზნესთან, შენდება სანქცირებულ ოლიგარქთან დაკავშირებულ მიწაზე და ხორციელდება ქვეყანაში, რომელსაც დასავლური ინსტიტუტები სულ უფრო ხშირად ადანაშაულებენ მოსკოვისკენ გადახრაში - საზოგადოების მიმართ გაცილებით მაღალი სტანდარტი და გამჭვირვალობაა საჭირო.

ამიტომ არსებობს კითხვები, რომლებზეც ხელისუფლებამ და დეველოპერებმა მკაფიო პასუხი უნდა გასცენ:

• შეიცვლის თუ არა მიწა მფლობელს მშენებლობის დაწყებამდე? თუ კი - ვისზე და რა პირობებით?
• ვინ არიან პროექტში მონაწილე კომპანიების საბოლოო ბენეფიციარები?
• საიდან მოდის დაფინანსება და რომელი ფინანსური არხებით მოძრაობს?
• რა ტიპის შემოწმება ჩაატარა Trump Organization-მა ქართველ პარტნიორებზე?
• არსებობს თუ არა მექანიზმი, რომ შეთანხმება გაუქმდეს, თუ პარტნიორებთან დაკავშირებული რისკები მომავალში გაიზრდება?

ეს კითხვები ნორმალური პრაქტიკაა ნებისმიერი სერიოზული დასავლური კორპორაციისთვის.

ბოლო წლებში საქართველოს მუდმივად ეუბნებიან, რომ ქვეყანა დასავლეთს შორდება. Trump-ის სახელის მქონე ცათამბჯენი ამ რეალობას ვერ შეცვლის - შესაძლოა, პირიქითაც კი, უფრო ბუნდოვანი გახადოს.

ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის თვითმფრინავი თბილისში მიზეზების გამო არ დაშვებულა.

ამიტომ, სანამ პირველი ქვა დაიდება, საზოგადოებას აქვს უფლება იცოდეს: წარმოადგენს ეს ცათამბჯენი ვაშინგტონთან ურთიერთობის ახალი ეტაპის დასაწყისს - თუ უბრალოდ ძვირადღირებულ დეკორაციას იმ პოლიტიკური სისტემისთვის, რომლის მიმართაც ვაშინგტონს საკუთარი დასკვნები უკვე გაკეთებული აქვს.

ავტორი: ლევან თარხნიშვილი